{"id":587,"date":"2018-12-12T12:43:56","date_gmt":"2018-12-12T12:43:56","guid":{"rendered":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/?p=587"},"modified":"2018-12-12T12:46:04","modified_gmt":"2018-12-12T12:46:04","slug":"oktay-aslanapa-sanat-ve-kultur","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/?p=587","title":{"rendered":"Oktay ASLANAPA: San\u2019at ve K\u00fclt\u00fcr"},"content":{"rendered":"

San\u2019at ve K\u00fclt\u00fcr<\/span><\/p>\n

Oktay Aslanapa<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Sel\u00e7uk, Karaman ve Osmanl\u0131lar devrinden kalma eski eserleri tetkik etmek i\u00e7in yol \u00fczerinde di\u011fer \u015fehirlere u\u011frayarak Konya\u2019ya do\u011fru seyahate \u00e7\u0131k\u0131yoruz.<\/strong><\/p>\n

Konya\u2019da b\u00fct\u00fcn mimari \u00e2bideler kerpi\u00e7 evlerin aras\u0131na serpi\u015ftirilmi\u015f m\u00fccevherler gibi step \u015fehrinin kalabal\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde adeta kaybolmu\u015f gibidir. Memleketin d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6yle bir tesir uyand\u0131r\u0131yor ki, en k\u00fc\u00e7\u00fck bir toprak \u00fcst\u00fc y\u00fckseklik, bir a\u011fa\u00e7, bir kubbe, bir minare veya bir tepecik horizantal hatlar\u0131 kuvvetli bir aksanla kesiyor, hissini veriyor. Horizontal ve vertikal hatlar\u0131n canl\u0131 bir kuvvet oyunu \u015feklinde birbirine kar\u0131\u015fmas\u0131 Konya ovas\u0131n\u0131n bir karakteristi\u011fi olmu\u015f gibidir.<\/strong><\/p>\n

Denilebilir ki, Konya\u2019daki mimar\u00ee\u00a0 \u00e2bideler aras\u0131nda en \u00e7ok dikkati \u00e7eken yap\u0131lar medreselerdir. S\u0131r\u00e7al\u0131 medrese, Karatay medresesi, \u0130nce minareli medrese (Dar\u00fclhadis) ve Dar\u00fcl Huffaz gerek zengin i\u015flemeli b\u00fcy\u00fck ta\u015f kap\u0131lar\u0131, gerek kubbelerin, tonozlar\u0131n i\u00e7ini, kemerleri ve k\u00f6\u015fe doldurmalar\u0131n\u0131 kaplayan \u00e7ini dekorlar\u0131 itibarile Sel\u00e7uk-Karaman devrinin \u00f6lmez \u00e2bideleridir. San\u2019at tahlillerine giri\u015fmek burada \u00e7ok uzun s\u00fcrer. K\u0131saca s\u00f6ylemek l\u00e2z\u0131m gelirse bunlar kap\u0131lar\u0131 \u00fczerinde bulunan kesif tezyinat ve i\u00e7erideki zengin \u00e7ini kaplamalarile \u00e2bidele\u015fmi\u015f olan mutevazi yap\u0131lard\u0131r.<\/strong><\/p>\n

K\u0131l\u0131\u00e7 Arslan\u0131n b\u00fcy\u00fck saray\u0131n\u0131n harabeleri aras\u0131nda Alaettin camii, al\u00e7ak tepe \u00fczerinde, t\u00fcrbenin konik \u00e7at\u0131s\u0131 ve minare ile g\u00fczel bir profil te\u015fkil ediyor.<\/strong><\/p>\n

S\u0131cak bir \u00f6\u011fle vakti, eski park\u0131n a\u011fa\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda tatl\u0131 bir r\u00fczg\u00e2r serinlik yelpazeliyor. Ye\u015fil yapraklar ve g\u00fcne\u015fle y\u0131kanan renkli \u00e7i\u00e7ekler aras\u0131nda Mevl\u00e2na t\u00fcrbesinin \u00f6\u011fle vaktinin s\u00fck\u00fbnu i\u00e7inde g\u00f6zler hi\u00e7 oyalanmadan \u00e2bide \u00fczerinde durakl\u0131yor. \u015eimdi m\u00fcze olan t\u00fcrbenin i\u00e7ine girince d\u00fcnyada belki bir e\u015fi daha olm\u0131yan bir ihti\u015fam g\u00f6zleri kama\u015ft\u0131r\u0131yor. K\u00fc\u00e7\u00fck sandukalar\u0131n kalabal\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda Mevlan\u00e2\u2019n\u0131n muazzam sandukas\u0131 iki iri kavu\u011file b\u00fct\u00fcn h\u00e2kimiyetini ifade ediyor. Etraf\u0131n\u0131 \u00e7eviren duvarlar ve tavan ba\u015ftan ba\u015fa a\u011f\u0131r alt\u0131n yald\u0131zl\u0131 kesif bir tezyin\u00ee dekorla adeta i\u015fba halindedir. Sol tarafa do\u011fru eski kubbeler insan\u0131 y\u00fcksek kemerleri i\u00e7erisine \u00e7ekiyor, ad\u0131mlar\u0131n akisleri belli oluyor ve insan adet\u00e2 mabedin s\u00fck\u00fbnunu bozmaktan korkuyor. M\u00fczeyi dolduran her biri bir hazine de\u011ferindeki e\u015fyalar dekorlar\u0131n ihti\u015fam\u0131n\u0131 ve y\u00fck\u00fcn\u00fc bir kat daha a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/strong><\/p>\n

Bir tetkik gezisinde bundan ba\u015fka daha bir\u00e7ok intibalar bulunabilir. Hakiki bir san\u2019at dostunun ince bir sezme hissi vard\u0131r. Hayat\u0131n devam eden bir \u015fekil ve ebedi bir ruh olarak \u015fiirle\u015fti\u011fi san\u2019at eseri kar\u015f\u0131s\u0131nda onun hayat hissi artar. Her eser kar\u015f\u0131s\u0131nda ve her defa bir mimari \u00e2bideyi g\u00f6r\u00fcp i\u00e7ine girdi\u011fi anda daimi olarak \u00f6n\u00fcne yeni d\u00fcnyalar a\u00e7\u0131l\u0131yor gibidir.<\/strong><\/p>\n

Acaba san\u2019at ne i\u00e7in vard\u0131r? \u015e\u00fcphesiz ki her \u015feyden evvel bizim i\u00e7 \u00e2lemimizi daha fazla yapmak ve bize kendi varl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n ta (…) san\u2019at dostu daima bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ile t\u00fcrbeden camiye veya m\u00fczeye, tablodan heykele gitmez. Bunu daha ziyade kendini memnun etmek i\u00e7in yapar, fakat zaman tamamile saf bir haz i\u00e7erisine dalm\u0131\u015f olarak ancak zahirce gayri faal g\u00f6r\u00fcnen m\u00fc\u015fahedesi arkas\u0131nda kendi olu\u015funu ve fikirlerin do\u011fu\u015funu hisseder.<\/strong><\/p>\n

Bilhassa son senelerde bir \u00e7ok medeni milletlerde san’at\u0131 herkesi yeti\u015ftirici bir hale getirmek ve bug\u00fcn\u00fcn sanat yaratmalar\u0131n\u0131 bug\u00fcn\u00fcn hayat\u0131na mal etmek gibi muazzam bir tecr\u00fcbeye giri\u015filmi\u015ftir. Her sene a\u00e7\u0131lan m\u00fcteaddit b\u00fcy\u00fck sergilerden beklenen y\u00fcksek manay\u0131 b\u00f6yle anlamak l\u00e2z\u0131md\u0131r.<\/strong><\/p>\n

Bir san\u2019at dostunun daima bir kitap dostu olu\u015fu gayet tabiidir. O san\u2019at kitaplar\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yle ayn\u0131 zamanda g\u00f6rm\u00fc\u015f oldu\u011fu esere ruhen n\u00fcfuz eder ki hakikaten b\u00fcy\u00fck bir eserde bu, g\u00f6zlerle edinilen intibadan \u00e7ok fazla bir \u015feydir. \u201c\u0130nsan bilmedi\u011fi \u015feyi g\u00f6rmez.\u201d \u0130nsanlar b\u00fct\u00fcn devirlerde kendi mahsullerini ayr\u0131 ayr\u0131 tan\u0131d\u0131klar\u0131 halde bunlar\u0131 yaln\u0131z g\u00f6rm\u00fc\u015f, ge\u00e7mi\u015flerdir. Fakat b\u00fcy\u00fck bir devrin varl\u0131\u011f\u0131 ve hayat hissi takdir edildikten sonra bunlar bir b\u00fct\u00fcn olarak dikkati \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r. Memleketin her taraf\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan san\u2019at eserlerinin bu \u015fekilde bir araya toplanmas\u0131 ancak bir kitap i\u00e7erisinde m\u00fcmk\u00fcn olabilir ki b\u00f6ylece sahifeden sahifeye ge\u00e7erek eserleri birbirlerile mukayese etmek ve k\u0131sa zamanda g\u00fczel bir umum\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f sahibi olmak imk\u00e2n\u0131 kazan\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/strong><\/p>\n

Modern foto\u011fraf\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n geli\u015fmesile geni\u015f bir yay\u0131lma sahas\u0131 bulmu\u015f olan san’at kitaplar\u0131, umumi olarak takdir edilen san’atk\u00e2rlar\u0131n ve bug\u00fcne kadar gizli kalm\u0131\u015f olan milli \u00e2bidelerin tan\u0131nmas\u0131 hususunda en b\u00fcy\u00fck yard\u0131m\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.<\/strong><\/p>\n

Bir san\u2019atk\u00e2r\u0131n eserlerini l\u00e2y\u0131k oldu\u011fu \u015fekilde i\u00e7inde topl\u0131yacak bir \u00e7er\u00e7eve meydana getirmek i\u00e7in san\u2019at kitab\u0131, haz\u0131rlanmas\u0131nda bilhassa ince bir itina g\u00f6rmektedir. Esasen san’at dostu kitapta estetik \u015feklin sihrinden bir par\u00e7a olmas\u0131 sebebile kitap dostudur ve kitap da bu \u015fekli itibarile kendisi ve muhteviyat\u0131 i\u00e7in \u00e7ekici bir kuvvete sahip bulunmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n

KAYNAK: Hareket Dergisi, 1947, Say\u0131: 9: 6-7<\/span><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

San\u2019at ve K\u00fclt\u00fcr Oktay Aslanapa \u00a0 Sel\u00e7uk, Karaman ve Osmanl\u0131lar devrinden kalma eski eserleri tetkik etmek i\u00e7in yol \u00fczerinde di\u011fer \u015fehirlere u\u011frayarak Konya\u2019ya do\u011fru seyahate \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Konya\u2019da b\u00fct\u00fcn mimari \u00e2bideler kerpi\u00e7 evlerin aras\u0131na serpi\u015ftirilmi\u015f m\u00fccevherler gibi step \u015fehrinin kalabal\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde adeta kaybolmu\u015f gibidir. Memleketin d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc \u00f6yle bir tesir uyand\u0131r\u0131yor ki, en k\u00fc\u00e7\u00fck bir toprak \u00fcst\u00fc …<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":577,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-587","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tezhib-sanati"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/587","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=587"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/587\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":591,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/587\/revisions\/591"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/577"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/tezhib.tasavvuf.name\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}